Алсын хандалтын луйвар гэж юу вэ, түүнээс хэрхэн сэргийлэх вэ?

Алсын хандалтын луйвар гэдэг нь луйварчид алсын ширээний (remote desktop) программаар хохирогчийн компьютерийг удирдах эрх олж авах явдал юм. Ихэвчлэн техникийн дэмжлэгийн компани, банк, төрийн байгууллага гэх мэт итгэмжлэгдсэн байгууллагын нэрийн өмнөөс утсаар залгах, и-мэйл эсвэл pop-up (гэнэт гарч ирэх цонх) мессеж илгээснээр эхэлдэг. Луйварчин таны компьютер вирустсан, банкны данс тань аюулд орсон, эсвэл техникийн асуудлыг яаралтай засах шаардлагатай гэж итгүүлдэг.

Итгүүлсний дараа луйварчин TeamViewer, AnyDesk, UltraViewer зэрэг хууль ёсны алсын хандалтын программ татаж суулгахыг шаарддаг. Эдгээр программ аюулгүй алсын хандалтад зориулагдсан бөгөөд хууль ёсны зорилгоор өргөн хэрэглэгддэг. Гэвч луйварчны гарт орвол компьютерийг тань удирдаж, эмзэг мэдээлэл, санхүүгийн данс, хувийн файлд тань хандах хэрэгсэл болдог.

Луйварчдын хэрэглэдэг арга

• Сэтгэл зүйн нөлөөлөл (Social Engineering): Луйварчид айлгах эсвэл яаруулах аргаар нэн даруй арга хэмжээ авах шаардлагатай гэж итгүүлдэг. Таны өгөгдөл, санхүү шууд аюулд байна гэж хэлж болно.
• Итгэмжлэгдсэн байгууллагын нэр барих: Хууль ёсны мэт харагдахын тулд алдартай компани, банк, бүр төрийн байгууллагын нэрийг ашигладаг.
• Техникийн нэр томьёо: Хохирогчийг төөрөлдүүлж, айлгахын тулд техникийн үг хэллэг хэрэглэж, нарийн төвөгтэй асуудал засаж байгаа мэт харагдуулснаар хохирогч эргэлзэлгүй дагадаг.
• Төлбөр шаардах: Удирдлагыг авсны дараа «үйлчилгээ»-ний төлбөр нэхэх, эсвэл таны банкны данснаас мөнгө шилжүүлэхийг оролддог. Заримдаа өөрөө компьютерийг удирдаж байх зуураа танаас интернэт банкиндаа нэвтрэхийг шаарддаг.

Аюулгүй байдлын эрсдэл

• Зөвшөөрөлгүй хандалт: Алсын хандалт авсны дараа луйварчид хувийн мэдээлэл хулгайлах, хортой программ суулгах, бүр таныг өөрийн төхөөрөмжөөс тань түгжих боломжтой.
• Өгөгдөл хулгайлах: Компьютер дээрх эмзэг баримт бичиг, нууц үг, санхүүгийн мэдээлэл зэрэг файлыг харах, хуулах, устгах боломжтой.
• Санхүүгийн хохирол: Интернэт банкинд хандсанаар мөнгө шилжүүлэх, худалдан авалт хийх, санхүүгийн данстай тань заль мэх хийх боломжтой.
• Хамгаалалт сулрах: Аюулгүй байдлын программыг унтраах, арын хаалга (backdoor) суулгах, дараа дахин ашиглахын тулд алсын хандалтын программыг идэвхтэй үлдээж болно.

Алсын хандалтын луйвраас хэрхэн сэргийлэх вэ?

• Scam Protection Pro-оос асуух: Мессеж жинхэнэ эсэхийг шалгахын тулд Bitdefender Scam Protection Pro (Scamio Pro)-г ашиглана. Хиймэл оюунд суурилсан энэ хэрэгсэл луйвар байж болзошгүй тохиолдлыг шинжилж, хэн нэгэн таныг хуурах гэж байгаа эсэхийг хэлж өгнө. Нөхцөл байдлаа тайлбарлах эсвэл ирсэн зураг, холбоос, текстээ оруулахад Bitdefender цааш юу хийхийг зааж өгнө.
• Урилгагүй холбоо барилтад эргэлзээтэй хандах: Компьютер тань асуудалтай гэсэн гэнэтийн дуудлага, и-мэйл, pop-up мессеж ирвэл хариу бүү үйлдээрэй. Хууль ёсны компаниуд гэнэт өөрсдөө холбогдож тусламж санал болгодоггүй.
• Алсын хандалт бүү өг: Зөвхөн өөрөө шууд холбогдсон, хууль ёсны дэмжлэгийн үйлчилгээ гэдэгт итгэлтэй үедээ л компьютертээ алсаас хандах эрх өгнө.
• Эх сурвалжийг шалгах: Аливаа арга хэмжээ авахаасаа өмнө тантай холбогдсон хүн, байгууллагын хэн болохыг шалгана. Албан ёсны вэб сайт эсвэл итгэмжлэгдсэн холбоо барих сувгаар баталгаажуулна.
• Шахалт үзүүлбэл утсаа таслах: Луйварчид яаруулах, айлгах аргаар шахалт үзүүлдэг. Яаруулж, сүрдүүлж байгааг мэдэрвэл утсаа тасалж, харилцаагаа шууд зогсооно.

Луйварт өртсөн бол юу хийх вэ?

Дансныхаа мэдээллийг луйварчинд өгсөн гэж бодож байгаа, эсвэл хуурамч үйлчилгээнд аль хэдийн төлбөр төлсөн бол банкандаа нэн даруй хандаж, гүйлгээг цуцлах, буцаах (chargeback) хүсэлт гаргана.

Мөн холбогдох байгууллагад гомдол гаргаж болно:

• Монголд: цагдаагийн байгууллагад (утас 102) хандаж мэдэгдэнэ.
• Олон улсын луйврын талаар ECONSUMER.GOV-д мэдээлж болно.