PII гэж юу вэ, хувийн мэдээллээ хэрхэн хамгаалах вэ?

Аюулгүй байдал, нууцлал, мэдээлэл алдагдлын тухай ярихад PII гэсэн товчлол олонтаа гардаг. Энэ нь Personally Identifiable Information буюу хувь хүнийг таних мэдээлэл гэсэн үг бөгөөд тодорхой нэг хүнийг давтагдашгүйгээр таних боломжтой хувийн өгөгдлийг хэлнэ. PII нь ихэвчлэн эмзэг, нууц мэдээлэл байдаг: регистрийн дугаар, банкны дансны дугаар, жолооны үнэмлэхний дугаар, гэрийн хаяг, тэр ч байтугай бүтэн нэр, төрсөн огноо. Энэ жагсаалт бүрэн биш. Эрүүл мэнд, боловсрол, санхүү, ажил эрхлэлтийн болон дангаараа эсвэл бусад мэдээлэлтэй хослуулан таныг таних боломжтой бусад мэдээлэл ч үүнд багтана.

Хувийн байдлын хулгай (identity theft), мэдээлэл алдагдал, ransomware (золиос нэхэгч хортой программ) халдлага, хувийн болон онлайн нууцлал-ын тухай мэдээг анхааралтай уншдаг бол PII буюу хувь хүнийг таних мэдээллийг байнга дурддагийг анзаарсан байх. Энэ нэр томьёо энгийн мэт боловч бодит байдал дээр илүү төвөгтэй. Луйварчдын гарт PII тань орвол таны хувийн болон санхүүгийн байдалд хохирол учирч болно.

АНУ-ын Стандарт, технологийн үндэсний хүрээлэн (NIST) PII-г тухайн хүнийг шууд, эсвэл түүнтэй холбогдох бусад хувийн мэдээлэлтэй (жишээ нь төрсөн огноо, газар, эхийн ургийн овог гэх мэт) хослуулан ялгах, мөрдөх боломжтой мэдээлэл гэж тодорхойлдог.

PII алга болсон, хулгайлагдсан эсвэл ил болсон аль ч тохиолдолд хувийн байдлын хулгайч нар гэмт хэргээ үйлдэх гол хэрэгсэл болдог тул чухал. Заримдаа хүний хувийн байдлыг эрсдэлд оруулахад ганц хоёр мэдээлэл л хангалттай. Гэхдээ бүх PII адил эмзэг биш.

PII-д юу хамаарах вэ?

Зарим мэдээлэл зөвхөн танд л хамаардаг, давтагдашгүй. Ийм PII-г ихэвчлэн «эмзэг» мэдээлэл гэдэг. Хувийн байдлын хулгайч нар яг эдгээрийг олж авахыг хамгийн их сонирхдог:

• Хувийн дугаарууд: регистрийн дугаар, паспортын дугаар, жолооны үнэмлэхний дугаар, татвар төлөгчийн дугаар, өвчтөний дугаар, санхүүгийн дансны дугаар, кредит картын дугаар
• Хувийн хаяг: гэрийн хаяг, и-мэйл хаяг
• Хувийн утасны дугаар: гэрийн болон гар утасны дугаар
• Эрүүл мэндийн хамгаалагдсан мэдээлэл (PHI): өвчний түүхийн дугаар, өвчний түүх, шинжилгээний хариу, эрүүл мэндийн даатгалын дугаар, эмнэлгийн үйлчилгээний төлбөрийн мэдээлэл
• Төлбөрийн картын (PCI) мэдээлэл: кредит картын дугаар, бусад банкны карт эсвэл санхүүгийн мэдээлэл
• Хувийн шинж: гэрэл зураг (ялангуяа нүүр болон бусад таних шинж), гар бичмэл
• Биометрийн мэдээлэл: хурууны хээ, нүдний торлог бүрхэвчийн дүрс, дуу хоолойн шинж, нүүрний хэлбэр
• Хувийн өмчийг таних мэдээлэл: тээврийн хэрэгслийн арлын дугаар (VIN), орон сууц эсвэл тээврийн хэрэгслийн өмчлөлийн гэрчилгээний дугаар
• Хөрөнгийн мэдээлэл: тодорхой нэг хүнтэй байнга холбогддог IP эсвэл MAC хаяг

PII-д юу хамаарахгүй вэ?

Зарим мэдээлэл бусад хүмүүстэй давхцаж болох тул дангаараа PII-д тооцогддоггүй. Ийм мэдээллийг «холбогдох» (linkable) мэдээлэл гэдэг. Гэхдээ тэдгээрийг хооронд нь эсвэл дээрх мэдээлэлтэй хослуулбал луйварчдын хувьд адилхан сонирхолтой, ил болвол адил хохиролтой. Үүнд:

• Төрсөн огноо
• Төрсөн газар
• Ажлын утасны дугаар
• Ажлын шуудангийн эсвэл и-мэйл хаяг
• Үндэс угсаа
• Шашин шүтлэг
• Газарзүйн байршлын мэдээлэл
• Ажил эрхлэлтийн мэдээлэл
• Эрүүл мэндийн мэдээлэл
• Боловсролын мэдээлэл
• Санхүүгийн мэдээлэл

Гэмт этгээдүүд PII-г юунд ашигладаг вэ?

Кибер гэмт этгээд, хувийн байдлын хулгайч нар PII-г хэд хэдэн хор хөнөөлтэй аргаар ашигладаг. Шууд халдлагаар таны нэр дээр зээл авах, кредит картаар тань худалдан авалт хийх, татварын буцаан олголтыг тань хулгайлах, дансыг тань хоосолох гэх мэт.

Өөр нэг арга бол хиймэл хувийн байдлын хулгай (synthetic identity theft) юм. Луйварчин нэг хүний хувийн мэдээллийг хуурамч мэдээлэл эсвэл бусад хүмүүсийн мэдээлэлтэй хольж хиймэл хувийн байдал үүсгэдэг. Жишээ нь нэг хүний регистрийн дугаарыг хуурамч нэр, хаяг болон өөр нэг бодит хүний жолооны үнэмлэхтэй нийлүүлж шинэ хувийн байдал бий болгоно.

Гурав дахь арга нь хулгайлсан мэдээллээ Dark Web-д зарах. Сошиал сүлжээний нэвтрэх мэдээлэл, кредит картын дугаараас эхлээд өвчний түүх, Netflix-ийн нууц үг хүртэл бүгдийг гэмт этгээдүүд ашиг олохын тулд зардаг. Хакерууд мэдээлэл хулгайлж зарснаар их хэмжээний мөнгө олдог.

Хувийн мэдээллээ (PII) хэрхэн хамгаалах вэ?

• Регистрийн дугаар, паспорт, банкны дансны мэдээллээ шаардлагагүй газар өгөхгүй байна.
• Сэжигтэй и-мэйл, мессеж, утасны дуудлагаар хувийн мэдээллээ хэзээ ч хуваалцахгүй — энэ нь фишинг (хууран мэхлэх сайт, и-мэйл) байж болно.
• Төхөөрөмж бүр дээрээ найдвартай хамгаалалт (жишээ нь Bitdefender Total Security) ашиглана.