Тагнуулын программ (spyware) гэж юу вэ, түүнээс хэрхэн сэргийлж, устгах вэ?

Хакер таны зөөврийн компьютерийн вэб камераар орой бүр гэрийг тань харж, эсвэл нууц бизнес уулзалтын үеэр микрофоноор тань чагнаж байвал яах вэ? Тагнуулын программ (spyware) гэх хортой программ үүнийг боломжтой болгодог.

Spyware гэж юу вэ?

Хакерууд таны зөвшөөрөлгүйгээр spyware ашиглан компьютер, интернэт дээрх бүх үйлдлийн тань мэдээллийг цуглуулдаг. Энэ мэдээллийг гуравдагч этгээдэд зарах, эсвэл мөнгө сүрдүүлэн нэхэхэд ашиглаж болно. Хэдхэн секундын дотор гэмт этгээд таны картын мэдээлэл, банкны гүйлгээ, нэр, хаяг, нууц үгэнд хандаж, вэб камер, микрофон болон бусад функцэд хандан системийг тань бүхэлд нь удирдах боломжтой болно.

Зөвхөн компьютер эрсдэлд ордоггүй. Бид амьдралынхаа ихэнхийг ухаалаг утсанд шилжүүлсэн тул хакерууд spyware-ээр GPS-ээр байршлыг тань хянаж, харилцан яриаг тань уншиж, бүр бичиж авах боломжтой.

Үүнээс өөрийгөө хамгаалах нь амаргүй. Сүүлийн жилүүдэд spyware нь мэргэжлийн anti-spyware шийдлүүдэд ч илрүүлж, устгахад хэцүү, нарийн төвөгтэй аюул болсон. Чимээгүй, илрүүлэхэд хэцүү энэ «ажиглагч» нь хэрэглэгч эмзэг хөтчөөр интернэтэд орох, жинхэнэ мэт харагдах хуурамч программ суулгах, эсвэл сэжигтэй файл хуваалцах эх сурвалжаас хөгжим, кино татах үед өөрөө суучихдаг.

Spyware-ийг хэн, яагаад ашигладаг вэ?

Түгээмэл төрлийн нэг нь товчлуурын даралтыг бүртгэдэг программ юм. Keylogger гэж нэрлэдэг энэ программ нь таны бичсэн нууц үг болон бусад мэдээллийг хулгайлахын тулд гарын товч бүрийн даралтыг бүртгэдэг. Ямар нэг арга хэмжээн дээр үнэгүй авсан USB флаш дискээ хэдэн удаа ашигласан бэ? Дараа нь сайн бодоорой — энэ нь USB keylogger байж болно.

Бусад тохиолдолд нийтийн болон дундын сүлжээний эзэд аюулгүй байдлын зөрчлөөс сэргийлэхийн тулд үйл ажиллагааг хянах зорилгоор spyware-ийг санаатайгаар суулгадаг. Ажилтнаа хянах сонирхолтой байгууллагуудаас гадна дэлхийн олон засгийн газар үндэсний аюулгүй байдлын аюул, терроризмтой тэмцэхийн тулд spyware ашигладаг эсвэл өөрсдөө бичдэг. Хүний эрхийн Amnesty International байгууллага 2015 онд засгийн газрууд сэтгүүлч, хүний эрхийн идэвхтэн зэргийг тагнахад ийм программ ашиглаж байгааг үг хэлэх эрх чөлөөнд халдсан хэрэг гэж шүүмжилсэний дараа энэ хэрэглээ маргаантай болсон.

Хэдийгээр бухимдуулмаар ч бүх spyware хорлонтой зорилготой байдаггүй. Зарим хууль ёсны программ, Facebook зэрэг сошиал сувгууд бидний мэдэлгүй зөвшөөрдөг, хэрэглэгчийн профайл шинжлэх, зар сурталчилгаа хийх зорилгоор үйлдлийг маань хянадаг spyware-тэй хамт ирдэг.

Сүлжээнд тань тагнуул нэвтэрсэн эсэхийг хэрхэн мэдэх вэ?

Хортой программыг илрүүлэх нь үргэлж амар биш ч анхаарах хэдэн шинж тэмдэг бий. Хөтөч эсвэл программд өөрийн зөвшөөрснөө санахгүй байгаа өөрчлөлт гарах, компьютер удаан ажиллах, байнга гацах, эсвэл дискний ашиглалтад асуудал гарвал spyware байж магадгүй. Эдгээр нь өөр асуудлын шинж тэмдэг ч байж болох тул системээ бүрэн шалгах (scan)-ыг даруй хийгээрэй. Гэхдээ зарим spyware маш түрэмгий, илрүүлж устгахад хэцүү байдгийг санаарай.

Хэрэглэгч өөрөө хамгийн чухал хүчин зүйл бөгөөд хайхрамжгүй хэрэглэгч нь аюулгүй байдлын зөрчлийн гол шалтгаан болдог. Үйлдлийн систем, хамгаалалтын программ, anti-spyware шийдэл, мөн вэб хөтчөө үргэлж шинэчилж байгаарай. Taskbar дээр гэнэт гарч ирэх сэжигтэй дүрс тэмдэг, татаж авах боломжтой хуурамч программуудаас болгоомжилж, гэнэт гарч ирэх (pop-up) зар дээр хэзээ ч бүү дараарай. Windows компьютер дээр Bitdefender-ийн Webcam Protection (Вэб камерын хамгаалалт) болон Microphone Monitor (Микрофоны хяналт)-ыг асаалттай байлгаарай. Эдгээр нь камер тань руу хандах, эсвэл сүрдүүлэх зэрэг зорилгоор микрофоноор дуу бичих гэж оролдож буй аппыг байнга хянадаг.