Trojan гэж юу вэ, түүнээс хэрхэн сэргийлж, устгах вэ?

Трой морь бол эртний грекчүүд Трой хотод цэргээ нууцаар нэвтрүүлж, эцэст нь хотыг эзлэхэд ашигласан заль юм. Үүнтэй адилаар Trojan гэдэг нь хакер компьютерт нэвтрэхийн тулд ашигладаг хортой программ юм. Эртний Трой морь Тройн иргэдийг хуурсан шиг компьютерийн Trojan хууль ёсны программ мэт дүр эсгэж хэрэглэгчийг хуурдаг.

Trojan гэж юу вэ?

Trojan бол хэрэглэгчийг хуурч өөрийг нь ажиллуулахын тулд программ, хэрэгсэл эсвэл бүтээгдэхүүний дүр эсгэдэг хортой программын тусгай төрөл юм. Жишээ нь Trojan-ийг удирдагч видео (ихэвчлэн P2P сүлжээгээр татсан) үзэх гэж буй хэрэглэгчийг «тусгай кодек» суулгуулахаар хуурч болох бөгөөд энэ нь эцэст нь арын хаалга (backdoor) эсвэл ransomware (золиос нэхэгч хортой программ) болж хувирдаг.

Trojan нь одоо байгаа хортой программын дийлэнх хувийг эзэлдэг. Вирус эсвэл worm-оос ялгаатай нь тэд хэрэглэгчийн оролцоогүйгээр файлыг халдварлуулах, сүлжээгээр тархах чадваргүй. Эдгээр хортой программ нь маш нарийн мэргэшсэн байдаг: компьютер эсвэл ухаалаг утсанд алсаас хандах боломж олгох, үйлчилгээг тасалдуулах (denial-of-service) халдлага эхлүүлэх, бусад гэмт этгээдэд зориулж өөр Trojan татах, эсвэл халдварласан төхөөрөмжөөс спам и-мэйл илгээх зэрэгт ашиглагддаг.

Алсаас хандах Trojan (Remote Access Trojan, RAT) нь Android дээр түгээмэл. Учир нь халдагчид хууль ёсны мэт харагдах программаар дамжуулан гар утасны үйлдлийн системийн эмзэг байдлыг ашиглаж, түүнийг удирдах боломжтой болдог.

2014 оны сүүлээс Trojan-ийн шинэ гэр бүл болох ransomware хэвлэл мэдээллээр шуугиан тарьсан. Ransomware бол хэрэглэгчийн өгөгдлийг шифрлээд, тайлах түлхүүрийн оронд золиос нэхдэг хортой программ юм.

Trojan миний төхөөрөмжид хэрхэн ордог вэ?

Trojan нь Mac болон Windows аль алин дээр хамгийн түгээмэл хортой программ юм. Аль ч платформ дээр Trojan-ийг ихэвчлэн спам, фишинг (хууран мэхлэх сайт, и-мэйл), халдварласан вэб сайт эсвэл хохирогчийн дуртай нийгмийн сүлжээг ашигласан луйврын аргаар түгээдэг.

Windows: Trojan-ийг өндөр ач холбогдолтой Windows байнуудын эсрэг өргөн ашигладаг бөгөөд дэлхий даяар Windows компьютерт заналхийлэх гол аюулын жагсаалтад хэвээр байна. 2021 онд Trickbot, Emotet, Dridex, AgentTesla зэрэг алдартай Trojan-уудыг устгах олон улсын хүчин чармайлтыг үл харгалзан кибер гэмт этгээдүүд энэ хортой программын гэр бүлийг ашигласаар байв.

Mac: Mac дээрх Trojan-ийн халдварын нэлээд хэсэг нь хууль бус хуулбар татдаг warez сайтаар дамждаг. Аль ч замаар тархсан бай Trojan бол Mac-д заналхийлэх хамгийн том аюул юм. 2021 онд macOS-ийг онилсон Trojan-ийн үйл ажиллагааны 36% нь АНУ-д бүртгэгдсэн бөгөөд энэ нь АНУ дэлхийн хамгийн олон macOS хэрэглэгчтэй тул гайхах зүйл биш.

Android: Android ч Trojan-д өртдөг. Уламжлал ёсоор аюулууд Windows, macOS-ийг онилдог байсан ч 2022 онд дэлхий дээр 3 тэрбум гаруй идэвхтэй Android төхөөрөмж байгаа тул кибер гэмт этгээдүүд Android ухаалаг утсанд зориулсан аюул бүтээх нь ойлгомжтой. SMS илгээдэг Trojan-ууд мөнгө олох хялбар арга тул түгээмэл байдаг бол rooting Trojan нь хамгийн зальтай аюулын нэг юм. Rooting Trojan нь төхөөрөмжийг алсаас бүрэн удирдах зорилготой бөгөөд халдагч төхөөрөмжийг гартаа барьж байгаа мэт хадгалагдсан аливаа мэдээлэлд хандах боломжтой болно.

Зарим хэрэглэгч ердийн аргаар устгах боломжгүй урьдчилан суулгасан программыг устгах эсвэл Android-ийн хувилбараа солихын тулд төхөөрөмжөө root хийхийг хүсдэг бол rooting Trojan ихэвчлэн хэрэглэгчийн мэдэлгүйгээр суудаг. Жишээ нь Google Play-д хүртэл нэвтэрсэн rooting Trojan байсан. Программыг бүрэн хууль ёсны өнгөт блокын тоглоом болгон байршуулсны дараа халдагчид түүнийг хортой кодоор шинэчилсэн. Хортой шинэчлэл төхөөрөмжид хүрч системийн эрх авсны дараа гуравдагч талын дэлгүүрээс хортой байж болзошгүй программуудыг хэрэглэгчийн мэдэлгүйгээр нууцаар суулгах чадвартай болсон. Үүнийг амжилттай хийсний дараа сэжиг төрүүлэхгүйн тулд программыг дахин хоргүй хувилбараар шинэчилсэн.

Trojan-ийг хэрхэн илрүүлж, устгах вэ?

Trojan-ийн зорилго нь хэрэглэгчийг анзааруулахгүйгээр хуурах тул тэднийг илрүүлэх нь үргэлж амар биш бөгөөд Trojan-ийн халдвар нэмэгдсээр байна. Хуурамч программ татах эрсдэлээс зайлсхийхийн тулд юу татаж, юун дээр дарж байгаагаа эргэлзэж, давхар шалгах нь дээр. Мэдээлэлтэй байж, и-мэйл болон зочилж буй вэб сайтад ашигласан хэллэгт, ялангуяа программ татахыг хүсч байвал онцгой анхаараарай.

Хэрхэн аюулгүй байх вэ?

• Trojan-ийг өөрөө илрүүлж чадах эсэхдээ эргэлзэж байвал системээ цэвэр байлгах хамгийн сайн хамгаалалт бол бүх төхөөрөмжөө хамгаалах аюулгүй байдлын программ суулгах явдал юм. Гэхдээ өөрөө ч хувь нэмрээ оруулж, сэжигтэй сайтад зочлох, үл мэдэх холбоос дагах, эргэлзээтэй эх сурвалжаас хууль бус тоглоом, хөгжим, кино татахаас татгалзаарай.
• Программыг найдвартай дэлгүүрээс суулгаснаар rooting Trojan эсвэл бусад аюулыг санамсаргүй суулгах магадлалыг бууруулна. Гэхдээ Google Play ч Trojan-оос бүрэн ангид биш — заримынх нь нэвтэрч чадсан.
• Үйлдлийн системээ хамгийн сүүлийн аюулгүй байдлын засвараар тогтмол шинэчлэхийг зөвлөж байна. Ингэснээр халдагчид мэдэгдэж буй эмзэг байдлыг ашиглаж чадахгүй.
• Ухаалаг утас уламжлалт компьютертэй адил, бүр түүнээс ч олон хувийн мэдээлэл хадгалдаг тул гар утсандаа үргэлж аюулгүй байдлын программ суулгаж байхыг зөвлөж байна. Ийм программ албан ёсны болон гуравдагч талын дэлгүүр дэх хортой программыг илрүүлэх өндөр чадвартай байдаг.

Аюулгүй байдлын программ root хийх чадвартай хортой программыг цаг алдалгүй илрүүлж чадна, учир нь энэ нь хууль ёсны үйлдэл биш. Ингэснээр төхөөрөмжийг алсаас удирдах гэсэн халдагчдаас хэрэглэгчийг хамгаална. Программыг гуравдагч талын дэлгүүрээс татсан эсвэл хортой холбоосоор хүргэсэн эсэхээс үл хамааран аюулгүй байдлын программ хортой программ түгээж буй холбоос болон программыг суулгахаас өмнө хоёуланг нь хааж, таны төхөөрөмж, өгөгдлийг олон төрлийн халдлагаас хамгаална.