Картын залилан болон хувийн мэдээллийн хулгай (identity theft) хоёр юугаараа ялгаатай вэ?

Банкны картын залилан (credit card fraud) болон хувийн мэдээллийн хулгай (identity theft)-г андуурах нь амархан ч энэ хоёр өөр зүйл юм. Ялгааг нь товч авч үзье.

Картын залилан ба хувийн мэдээллийн хулгай

Картын залилан нь хувийн мэдээллийн хулгайн үр дагавруудын нэг. Энэ үед хулгайч таны картын мэдээллийг хулгайлж, дэлгүүрт эсвэл онлайнаар худалдан авалт хийдэг. Олон карт гаргагч байгууллага залилангийн улмаас үүссэн хохирлын тодорхой хэсгийг эзэмшигчээс нэхэхгүй, эсвэл залилангийн гүйлгээг бүрэн цуцалдаг. Таны карт гаргасан банк ямар нөхцөлтэйг тухайн банкнаасаа тодруулна уу.

Харин хувийн мэдээллийн хулгай нь цөөн хэдэн хуурамч гүйлгээнээс хавьгүй том асуудал байж болно. Хулгайч таны хувийн мэдээллийг ашиглан таны нэрээр шинэ зээл, шинэ карт нээх эсвэл хуурамч иргэний үнэмлэх авах боломжтой. Картын залилангаас ялгаатай нь энд хохирлын хязгаар гэж байхгүй — хулгайчийн учруулсан бүх хохирлыг та өөрөө төлөх магадлалтай.

Хулгайчийг илрүүлэх

Хамгаалалтын зохих арга хэмжээ авсан бол картын залиланг ихэвчлэн эрт илрүүлж болно. Зарим тохиолдолд гүйлгээ сэжигтэй харагдвал карт гаргагч өөрөө анхааруулдаг. Жишээ нь та Улаанбаатарт амьдардаг атал өөр улсад дараалсан гүйлгээ хийгдвэл сэжиг төрүүлнэ. Картын хулгай зөвхөн түрийвч гээгдэх, хулгайлагдах үед бус, карт тань түрийвчиндээ байхад ч таны мэдээллийг зөвшөөрөлгүй авснаар (ресторан, дэлгүүрт, эсвэл хамгаалалтгүй вэб сайтаар) гарч болдгийг санаарай.

Хувийн мэдээллийн хулгай өөр олон хэлбэртэй байдаг: эрүүл мэндийн мэдээллийг тань хулгайлж үнэгүй эмчилгээ авах, хувийн мэдээллээр тань шинэ зээл нээх гэх мэт. Ийм хулгайд хэрэглэдэг арга нь хулгайлсан картаар үнэт эдлэл худалдаж авахаас хамаагүй нарийн тул гэмт этгээдийг эрт илрүүлэхэд хэцүү.

Хор уршиг

Картын залилан ба хувийн мэдээллийн хулгайн бас нэг том ялгаа нь хор уршиг юм. Хулгайлсан картын дугаартай этгээд тухайн дансны лимитийг бүрэн ашиглах, бүр өөр карт нээх ч боломжтой. Гэвч санхүүгийн салбарт ийм хохирлыг хязгаарлах залилангаас сэргийлэх олон арга хэмжээ бий.

Харин хувийн мэдээллийн хулгайн хор уршиг хавьгүй их бөгөөд олон жил, бүр арван жилээр үргэлжилж болно. Зарим хэлбэрийн хулгайд, тухайлбал эрүүл мэндийн мэдээллийн хулгай-д, өр барагдуулах байгууллагаас залгатал та хохирогч болсноо мэдэхгүй байж болно. Тэр үед хулгай таны хувийн бүртгэлд гүн нэвтэрсэн байж, нэрээ цэвэрлэх нь цагийн ажил мэт санагдана. Төлөгдөөгүй төлбөрөөс гадна зээлийн мэдээллийн байгууллага, зээлдүүлэгч, бусад санхүүгийн байгууллага, магадгүй хууль сахиулах байгууллагатай ч харьцах шаардлага гарна.

Өөрийгөө хамгаалахаа мартуузай

Эцэст нь картын хулгай бол хувийн мэдээллийн хулгайн нэг хэсэг гэдгийг санаарай. Тиймээс карт гаргагчаас ирсэн сэрэмжлүүлэг нь таны хувийн мэдээлэл бүхэлдээ алдагдсаны анхны дохио байж болно. Жижиг саад ч бай, том эрсдэл ч бай, аль ч түвшний аюулаас өөрийгөө хамгаалж байгаарай. Санхүүгийн гүйлгээ, зээлийн мэдээллээ тогтмол хянаж, нууц мэдээллээ хамгаалах арга хэрэгслийн талаар цаг гаргаж судлаарай.